Menu

And Then There Were None

Dame Agatha Christie nog altijd even populair (Deel1/2)

BBC First brengt twee sterk bezette Agatha Christie-bewerkingen op het scherm en geeft daarmee ruim baan aan de Koningin van de Misdaad! Vanaf september wordt And Then There Were None uitgezonden op de zondagavond en in oktober start Witness for the Prosecution. Deze twee misdaadseries waren nog niet eerder op BBC First te zien. In twee artikelen gaan we in op de onverminderde aantrekkingskracht van de onbetwiste Koningin van de Misdaad: Agatha Christie.

Dus: And Then There Were None op zondagavond op BBC First om 22.00 uur. Met extra uitzendingen op vrijdag om 21.00 uur.

Een Britse literaire kanjer

Er kan geen twijfel bestaan over de wereldwijde populariteit van de boeken van Dame Agatha Christie. De statistieken spreken voor zich. Ze is in het Guinness Book of World Records opgenomen als de best verkopende auteur ter wereld. Van haar misdaadromans zijn naar schatting twee tot vier miljard exemplaren verkocht. Volgens de Encyclopaedia Britannica zijn haar boeken vertaald in meer dan honderd talen. Haar toneelstuk The Mousetrap (De Muizenval) is de langstlopende theatervoorstelling ter wereld. Sinds de jaren twintig werd elke tien jaar ten minste een van haar werken verfilmd en Chorion, het entertainmentbedrijf dat eigenaar is van de auteursrechten van Christie, schat dat er wereldwijd zo'n 190 film- en tv-bewerkingen van haar werk zijn gemaakt!

Niet slecht voor een vrouw die begon met schrijven omdat ze door haar zus werd uitgedaagd! Beide zussen lazen graag detectives, vooral die van Arthur Conan Doyle en Anna Katharine Green. Madge, de oudere zus van Agatha, wilde zelf ook wel schrijver worden en vertelde Agatha hoe ontzettend moeilijk het is om detectiveverhalen te schrijven. Ze sloten een weddenschap af dat het Agatha niet zou lukken een whodunit te schrijven die door Madge niet zou kunnen worden opgelost. Het resultaat was The Mysterious Affair at Styles (De zaak Styles), de eerste van eenendertig romans met haar Belgische detective Poirot. Christie was een buitengewoon productief auteur: gedurende een groot deel van haar leven schreef ze twee boeken per jaar. Maar tegenover de New York Daily News omschreef ze zichzelf geringschattend als “de perfecte worstvulmachine”.

Sterren laten Christie op het scherm herleven

Je kunt er niet omheen: Agatha Christie is in de 21e eeuw weer helemaal terug dankzij enkele spraakmakende film- en tv-bewerkingen. In 2017 speelden Johnny Depp, Michelle Pfeiffer, Penélope Cruz en Dame Judi Dench in Kenneth Branaghs film Murder on The Orient Express (Moord in de Orient-Expres), de eerste filmbewerking van het boek in meer dan veertig jaar. Later dat jaar kwam de eerste filmbewerking uit van Crooked House (Het Kromme Huis), met Glenn Close, Gillian Anderson en Max Irons.

Voor tv heeft de BBC opdracht gegeven voor acht nieuwe dramaseries gebaseerd op de boeken van Christie. Op dit moment worden in North Yorkshire opnamen gemaakt voor een nieuwe vertolking van The A.B.C. Murders (Het ABC Mysterie), met tweevoudig Oscar-genomineerde John Malkovich als Hercule Poirot. BBC First komt in september en oktober met sterk bezette bewerkingen van And Then There Were None (En toen waren er nog maar...) en Witness for the Prosecution (Getuige à charge) op de zondagavond.

De sterrencast van And Then There Were None bestaat uit meervoudig prijswinnaars en genomineerden. Aidan Turner won bij de National Television Award de Impact Award voor Poldark. Charles Dance werd door de Broadcast Film Critics Association bekroond voor Gosford Park. Miranda Richardson werd tweemaal genomineerd voor de Oscar voor Beste Actrice, voor de films Tom and Viv en Damage. Hun gezamenlijke prijzenkast staat behoorlijk vol!

Maar ook de kleinere cast van Witness for the Prosecution wist de nodige prijzen in de wacht te slepen: een BAFTA en zes nominaties, een Golden Globe en vier nominaties, zes Primetime Emmy-nominaties, een prijs van de Royal Television Society en een Razzie (maar die moeten we maar snel vergeten).

Het zal duidelijk zijn dat deze geweldige casts met bekroonde acteurs een grote aantrekkingskracht uitoefenen op het hedendaagse publiek, maar dat geldt evenzeer voor de levendige werelden vol intriges waarin de verhalen zich afspelen.

De wereld van Agatha Christie

De verhalen van Agatha Christie spelen zicht vaak af in een idyllische, bevoorrechte wereld die door een misdaad uiteenspat.

And Then There Were None, de bestverkochte detective ooit, is het verhaal van tien mensen die op het oog niets met elkaar te maken hebben en die zijn uitgenodigd in een prachtig huis op het zeer geïsoleerde Soldier Island, een korte overtocht vanuit Devon. Afgesneden van het vaste land, zonder een spoor van hun mysterieuze gastheren, wordt ieder van hen beschuldigd van een verschrikkelijk misdrijf. Wanneer zij een voor een worden vermoord, wordt duidelijk dat de moordenaar zich onder hen bevindt.

Als je naar het decor kijkt, zie je dat bij deze bewerking van And Then There Were None enorm veel aandacht is besteed aan de details. Het is algemeen bekend dat Agatha Christie zich voor de sfeer heeft laten inspireren door het Burgh Island Hotel in Devon, maar het productieteam heeft ervoor gekozen om het beroemde art-deco-interieur van die locatie niet terug te laten komen. Omdat deze vertolking donkerder en naargeestiger moest worden, wilde het art team een belangrijke rol voor het huis zelf. Op het eerste gezicht ziet het er luxueus en prachtig uit, maar in werkelijkheid is het behoorlijk ontregelend.

Production designer Sophie Becher legt uit: “Het huis valt moeilijk te omschrijven en dateert ook niet uit een bepaalde periode, het heeft zijn eigen identiteit.” Met in haar achterhoofd het gegeven dat ze zich op een eiland bevinden, begon ze interieurs te ontwerpen die op een bepaalde manier aan een oase doen denken, maar dan wel een waaraan niet valt te ontsnappen. Het claustrofobische thema is vormgegeven door middel van bamboelijsten om foto’s, palmbladeren op de achterkant van deuren en zelfs het behang lijkt op palmbladeren. De natuur kruipt dichterbij en vormt een kooi waarin je gevangen zit.

Acteur Douglas Booth die de roekeloze, egocentrische Anthony Marston speelt, was ook onder de indruk van de set. “De production crew heeft het huis vanuit het niets opgebouwd. Wat zo knap is, is dat je, wanneer je goed kijkt naar de kleine details en kunst in het huis, een aantal zeer onheilspellende taferelen kunt zien. Als je oppervlakkig kijkt, ziet het er zo vriendelijk uit, maar wanneer je beter kijkt naar de details, krijg je een behoorlijk naar voorgevoel.”

Een hedendaagse Christie

Bijzonder is dat Agatha het boek And Then There Were None in 1939 schreef, toen heel Europa aan de vooravond van een nieuwe wereldoorlog stond. En bij de televisiebewerking merkte scenarioschrijver Sarah Phelps dat het in sterke mate een weerspiegeling was van de tijd waarin het speelde. “Ze kunnen het vasteland wel zien maar kunnen het niet bereiken, ze kunnen geen tekenen van menselijke beschaving zien en het voelt als het einde van de wereld”, legt ze uit. Deze personages bevinden zich “aan de rand van de wereld, eigenlijk net als Europa”.

Deze BBC-bewerking is net zo naargeestig als het origineel van Christie. Phelps: “Er is niemand die je komt redden, echt helemaal niemand biedt hulp of heeft een verklaring. Iemand trekt aan de touwtjes en diegene is kwaadaardig. Dat maakt het wreed en spannend.”

Deze versie heeft meer weg van de moderne Scandinavische misdaadseries als The Killing en The Bridge, dan van de knussere, eenvoudige whodunit-bewerkingen uit het verleden. Er wordt in benadrukt dat Christie serieuze morele opvattingen had over hoe iemand ertoe komt een moord te plegen en een leven te nemen. En men schrikt niet terug van, zoals een van de personages het zo levendig beschrijft, “lijken, lijken, lijken, beenderen, bloed, schedels, gewoon een, een, een, een vertoning … eindeloze vertoning van uit elkaar ... gerukt vlees!”. Ik zei al dat het duister was!

Vier jaar nadat het boek in druk was verschenen, bewerkte Agatha Christie het verhaal tot een toneelstuk dat 260 keer is opgevoerd in West End, totdat het theater werd gebombardeerd! Het is voor de kijkers misschien interessant om te weten – SPOILERALERT – dat Agatha het einde veranderde in een optimistischer en fortuinlijker afloop, aangezien zij en de producenten vreesden dat de theaterbezoekers anders in mineurstemming naar huis zouden gaan.

Over het tegenwoordige publiek is men niet zo bezorgd. De naargeestigheid van het verhaal en het duistere einde zijn in deze angstaanjagende bewerking in ere hersteld. Het aanhoudende gevoel van wantrouwen en achterdocht lijkt vreemd genoeg ook van toepassing op 2018. In 1939 vormden de donkere wolken die zich samenpakten boven Europa de bron van angst in de oorspronkelijke roman. Op dezelfde manier zie je de wereldwijde geopolitieke spanningen van nu terug in deze bewerking. Op Soldier Island is niemand van de tien vreemdelingen wie hij of zij lijkt te zijn, en het lijkt onmogelijk om erachter te komen wie je kunt vertrouwen. Wat een perfecte metafoor voor het tijdperk Trump, waarin de waarheid er niet meer toe lijkt te doen.

Volgende keer kijken we naar de rol van raadsels in het leven en werk van Agatha Christie. Ook gaan we onderzoeken hoe de vrouwelijke personages van Christie een andere invulling gaven aan het begrip detective en hoe zij in hedendaagse producties worden uitgebeeld.

Dus: And Then There Were None op zondagavond op BBC First om 22.00 uur. Met extra uitzendingen op vrijdag om 21.00 uur.

By Steve Coats-Dennis