Menu

Brexit - The Uncivil War

Interview met Benedict Cumberbatch over Brexit: The Uncivil War

We spraken met de Britse Hollywoodster Benedict Cumberbatch (Sherlock, The Avengers) over zijn rol in Brexit: The Uncivil War – een nietsontziende dramafilm over de machtige figuren die het Verenigd Koninkrijk verdeelden en in de zomer van 2016 de brexit mogelijk maakten.

Brexit: The Uncivil War geeft op gevatte en humoristische wijze een fascinerende blik achter de schermen bij de stemming die niet alleen de toekomst van het Verenigd Koninkrijk, maar ook de politieke verhoudingen wereldwijd voorgoed veranderde.

Brexit: The Uncivil War is te zien op BBC First op 29 maart om 22.00 uur.

**Je speelt Dominic Cummings in Brexit: The Uncivil War. Wat deed je besluiten deze rol op je te nemen? ** Dat kwam door het script, door de reputatie van James Graham als een briljante en vlijmscherpe satirische en analytische kenner van het politieke domein. En ik wilde de uitdaging aangaan om in de huid te kruipen van iemand die, in vele opzichten, behoorlijk ver van mijzelf afstaat en de wereld door zijn ogen aanschouwen. Ik wilde proberen te begrijpen waarom hij deed wat hij deed, en hoe en waarom dat van invloed was op de uitkomst van het referendum.

Het is een ontzettend belangrijk verhaal dat nog altijd zijn stempel drukt op ons land, en ik wist eigenlijk maar weinig over hoe het Leave-kamp een meerderheid had weten te behalen. Dat alles had er echter niet toe gedaan zonder het script van James en wat het personage in de film doormaakt. Je weet natuurlijk wat er is gebeurd, maar toen ik het script las, voelde het als een thriller, met humor, fascinerende openbaringen en krachtige emoties.

Er zijn maar weinig kwesties in de Britse politieke geschiedenis die tot zoveel verdeeldheid hebben geleid als de brexit. Heb je getwijfeld of je daar wel in moest duiken?

Ja, ik had zeker twijfels. Maar dat was voordat ik het script had gelezen en met James had gesproken over Dominic. Want het is inderdaad, voor zover ik mij dat kan herinneren, de meest verdelende politieke kwestie die ik in mijn leven heb meegemaakt. Tot familie en vrienden die anders stemmen aan toe. Zoals Dominic in de film zegt, ‘referenda zijn echt een dom idee’, juist omdat ze tot zoveel verdeeldheid leiden. Ze wekken de suggestie dat zeer complexe vraagstukken kunnen worden teruggebracht tot een simpele keuze tussen ja of nee, rood of blauw, zwart of wit.

Maar uit wat iedereen aanvankelijk hoopte en nu denkt dat de keuze voor vertrek ze wel of juist niet zal brengen, blijkt wel dat het veel complexer is dan die ene vraag op het stembiljet… Het is vele malen complexer dan dat. Dus ja, ik had wel enige twijfel toen ik van het project hoorde.

Als een Remainer wilde ik meer weten over de mensen die wilden vertrekken en beter begrijpen waarom ze dat wilden. De knoop is doorgehakt, het is nu een feit, en ik wilde er meer inzicht in krijgen. Meer dan toen ik de Remain-campagne steunde. Dat wilde ik bereiken door te luisteren. Meer te luisteren. En beter te luisteren. Ik weet dat hij voor sommigen een held en voor anderen een boeman is, dus ik ben me er ook terdege van bewust dat ik kritiek van beide kanten kan verwachten.

Maar voor alle duidelijkheid, het is nooit mijn bedoeling geweest een oordeel over hem te vellen. En de film is daar ook niet op uit. Ik probeer me altijd te verplaatsen in het personage dat ik speel, omdat ik iemands beweegredenen moet begrijpen om diegene te kunnen spelen. Ik wilde dus vooral dat de film een neutrale weergave van de werkelijkheid zou zijn, en helpen een driedimensionaal personage te creëren van een man die zich met hart en ziel inzet en voor niets terugdeinst om, hoe onmogelijk het ook lijkt, een doel te verwezenlijken waar hij oprecht in gelooft, maar daarnaast ook gewoon een echtgenoot is en een aanstaande vader.

Een man die een belangrijke spil is in dit beslissende moment in onze geschiedenis. Met James Graham hadden we daarbij een schrijver met een grote integriteit, die de waarheid najoeg om een film te creëren en niet andersom. Hij schreef het script op basis van eindeloze interviews, verhalen uit de eerste hand, journalistiek en gesprekken met alle belangrijke spelers uit ieder politiek spectrum aan beide kanten. Maar ik weet natuurlijk ook wel dat politiek, met name rond deze kwestie, uiteindelijk ook heel persoonlijk wordt en de film als gevolg ook niet bij iedereen in de smaak zal vallen. Maar dat geldt eigenlijk voor alles wat je als acteur doet.

Je geeft aan dat je hem en zijn beweegredenen beter wilde begrijpen. Hoe heb je je op deze rol voorbereid? Heb je hem ontmoet?

Ja, ik heb hem ontmoet. Eerst heb ik James met vragen bestookt. Over Dominics personage. Daarna heb ik met Dominic zelf gesproken. En ik heb het videomateriaal dat er van hem op YouTube staat ontelbare keren bekeken. Van zijn optreden bij de House Select Committee en Lord Guthrie die hem ondervraagt over zijn provocerende slogan die suggereerde dat we het bedrag dat we wekelijks aan de EU betalen in de National Health Service zouden kunnen steken als we de EU zouden verlaten, en het gebruik van het NHS-logo. Ik heb het materiaal tot in den treure bekeken, om zijn maniertjes te bestuderen, zijn houding, zijn dialect, dat opvallende Durhamse accent, hoe hij zichzelf in het openbaar presenteert. En zijn minachting voor de status quo en hoe hij daar bijvoorbeeld uiting aan geeft met zijn slordige overhemd en das.

Ik sprak met enkele campagnemedewerkers over hoe hij nu echt was, tijdens de campagne en privé, om achter dingen te komen die ik zelf niet te zien zou krijgen of kon opmaken uit het script. Een van de opvallendste dingen was wel hoe kalm en beheerst hij volgens hen was gedurende de hele campagne. Hij is heel stabiel, is niet snel van zijn stuk gebracht. Denk eens aan de grote druk waar beide zijden onder stonden, en dan die potentiële coup van zijn collega’s die het niet eens waren met hoe hij campagne voerde. Hij komt heel steady over. Er zit niet veel dynamiek in hoe hij zichzelf presenteert. Het gaat hem veel meer om waar hij intellectueel gezien staat, om zijn ideeën en hoe hij die kan implementeren door middel van teambuilding en bekwame en betrokken mensen om hem heen te verzamelen die de rest doen.

Waar we hem wel heel emotioneel hebben gezien, was op de avond van de overwinning. Ik denk dat hij in die periode ook persoonlijk veel op zijn bord had, even afgezien van de immense druk waar beide kampen toen onder gebukt gingen. Iedereen heeft die video wel gezien waarin hij zijn vuist in de lucht stoot en zichtbaar aangedaan en geëmotioneerd is door het hele gebeuren. Hij vertelde me dat de moord op Jo Cox hem uiteraard ook niet in de koude kleren was gaan zitten. Maar verder waren het vooral de mensen aan zijn eigen kant die impact op hem hadden.

Hoe dacht hij over de hele situatie tegen de tijd dat je hem ontmoette?

Of hier nu politieke ambitie achter stak of niet, toen ik hem ontmoette kwam hij op me over als een zeer gelukkig man. En dat was volgens mij geen act. Hij leek oprecht heel tevreden thuis te zijn bij zijn gezin. Dat verraste me, ik had niet het gevoel dat ik met een politicus sprak. Voor me zat een man met nog altijd grote overtuigingen en idealisme, die behoorlijk verontrust was over de toenmalige ontwikkelingen. Dat was in de zomer en hij was zeer verontrust over wat er niet werd waargemaakt door de manier waarop de politiek de resultaten voor zijn gevoel uitholde. Mij ging het er vooral om hém te ontmoeten, maar hij wilde uiteraard praten over zijn standpunten en het referendum. Voor mijn gevoel kwam dat al heel duidelijk naar voren in de film, dus ik wilde vooral weten wat hem tot de man maakt die we aan het begin van de film zien. Ik wilde weten wat hem drijft, en hem beter begrijpen door meer te weten te komen over zijn karakter, zijn interesses, zijn opvoeding. “Maar wat drijft je? Wie inspireerde je op school? Wat is je favoriete kleur? Welk soort bier drink je? Voor welke club ben je? Ben je een zwemmer of een loper? Hoe blaas je stoom af?” Dat soort vragen… Ik wilde door de façade heen prikken en zo een beter beeld krijgen van wie hij is.

Een van de dingen die als we de film mogen geloven een cruciale rol heeft gespeeld in de campagne, was de manier waarop Cummings sociale media en datamining inzet. Denk je dat dat de toekomst is van politieke campagnevoering? En hoe sta je daar tegenover?

Ik weet niet genoeg over de wetgeving en wat we hebben gedaan om dat aan banden te leggen. Ik weet niet hoe eenvoudig de regels te omzeilen zijn. Maar als je kijkt naar de hoeveelheid digitale sporen die we achterlaten, wat we te zien krijgen via advertenties, wat we prijsgeven over onze voorkeuren op internet, op ieder soort elektronische media, kan het toch niet anders dan dat dit van invloed zal zijn op hoe er politiek wordt bedreven. Zelfs als het allemaal legitiem is, denk ik dat we pas aan het begin staan. Misschien wel het bekendste aspect van de hele campagne – of het beruchtste – was de boodschap op de bus. Waarom denk je dat dit juist voor zovelen de campagne typeerde? Het was een hele heldere belofte. Het was heel herkenbaar, met de verwijzing naar een zeer geliefde instelling en de oproep de controle terug te grijpen, die nostalgische gedachte van ‘we hebben er recht op terug te krijgen wat ons is afgepakt’. Een zeer krachtige boodschap, die inspeelde op waar mensen veel waarde aan hechtten en punten van maatschappelijke discussie, de emotie die de kop opstak in de campagne en tot het eind een rol bleef spelen. Dominic geloofde oprecht, toen ik hem sprak, dat als zijn man aan de macht was gekomen, die belofte ook haalbaar was geweest. Het was een meesterlijke strategische zet. Het trok de aandacht. Het was direct en hield verband met een zeer geliefde nationale instelling.

We kunnen wel stellen dat dit niet bepaald je meest sexy rol is. Bevalt het je als je voor een rol alle ijdelheid overboord moet gooien?

Brainy is het nieuwe sexy!! Ha! Eerlijk gezegd probeer ik, behalve wanneer het mijn personage tot dienst is, sowieso alle ijdelheid overboord te gooien en laat me graag van alle kanten helpen om de look of het imago van een personage vorm te geven. Ik heb nu eenmaal dit gezicht. Wat ik zo geweldig vind aan het acteursvak, is dat je jezelf kunt transformeren. Ja, ik heb meer haar dan Dominic en een andere kleur ogen, maar ‘so what’? Ja, het bevalt me wel dat er geen ijdelheid bij aan te pas komt, dat is zeker niet verkeerd. En het draait ook echt gewoon om het zo realistisch mogelijk neerzetten van een personage. Dat is waar het altijd om draait. Als een personage zijn looks gebruikt, als dat voor diegene belangrijk is, of als de manier waarop een personage over zichzelf denkt heel typerend is, dan moet dat natuurlijk ook op het scherm overkomen. Wat mij betreft draait het niet zozeer om uiterlijk, maar vooral om acteerstijl.

Je hebt het over de stijlelementen die grappig zullen zijn voor het publiek. Hoe maak je dit interessant voor mensen die zich niet zo bezighouden met de politiek of dit zien als droge kost of gewoon helemaal klaar zijn met de brexit?

Het is echt een geweldig en mooi verteld verhaal. En het is, hoe je het ook wendt of keert, een verhaal over misschien wel de belangrijkste gebeurtenis die dit land in decennia heeft meegemaakt en de bijzondere manier waarop het zich allemaal voltrok. Maar het is ook heel grappig, helemaal door hoe sommige bekende figuren worden neergezet. James Graham heeft een briljant, komisch en spannend script geschreven waarin enkele grote en belangrijke thema’s aan bod komen, zonder dat het op enig moment al te zwaar wordt. Ik hoop natuurlijk dat mensen het een fascinerende film zullen vinden waar ze met plezier naar zullen kijken en die ze daarnaast aan het denken zal zetten, over de brexitcampagne, maar ook over hoe ze in het algemeen worden benaderd door politieke en commerciële organisaties, en vooral ook over hoe de informatie die ze aan deze organisaties verstrekken wordt gebruikt. Aan welke kant je ook stond, of nog altijd staat – of je nu ontmoedigd, bang, blij, hoopvol of optimistisch bent – James heeft een bijzonder vermakelijke film geschreven.

Kijk je met de verdeeldheid in het Verenigd Koninkrijk, de vergelijkbare tendensen in de Verenigde Staten en de politieke ontwikkelingen op wereldwijde schaal in het achterhoofd met een optimistische of pessimistische blik naar de politieke toekomst?

Met een pragmatische. Dat iets kapotgaat, komt volgens mij doordat het tijd is voor iets nieuws. Ik blijf mezelf eraan herinneren dat het belangrijk is het positieve ervan in te zien. Je moet wel… toch…? Hoe moeilijk dat soms ook is. Maar ik geloof in mensen. Ik geloof dat we op cruciale momenten het belang van leiderschap kunnen benadrukken en in staat zijn op een democratische manier die het theater van het politieke podium overstijgt geweldige veranderingen teweeg te brengen en op te komen voor wat we belangrijk vinden. Enkele van de meest inspirerende en succesvolle mensen die ik heb ontmoet – zowel in de liefdadigheidssector als de politieke sector – zijn de mensen die rustig en bedachtzaam achter gesloten deuren stappen ondernemen. Als je zoekt naar raakvlakken om van daaruit overeenstemming te bereiken, kan dit leiden tot geweldige dingen op globale schaal.

Iedereen weet wie er won, maar niet iedereen weet hoe. Kijk daarom Brexit: The Uncivil War, vrijdag 29 maart om 22.00 uur op BBC First, en ontdek de waarheid!